Onzichtbaar sterven

28 april is Workers’ Memorial Day. Workers’ Memorial Day is een gedenkdag voor alle werknemers die zijn overleden als gevolg van onveilig of ongezond werk. Bovendien is het een dag waarop vakbonden wereldwijd aandacht vragen voor veilige en gezonde arbeidsomstandigheden. 28 april is tevens, onder de noemer World Day for Safety and Health at Work, een United Nations International Day.

Naar aanleiding van Workers’ Memorial Day 2009 schreef Jan Popma een column voor het tijdschrift OR-Informatie. De column heeft helaas nog weinig aan actualiteit ingeboet.

Koninginnedag 2009 was een trieste dag. Eén zielig zwart autootje volstond om acht mensen het leven te benemen en Nederland in diepe rouw te storten. De kranten stonden er dagenlang vol mee. Uitgebreide beschrijvingen, gissingen naar de motieven van de dader. Er werden zo’n 250 rechercheurs op de zaak gezet. Ook nadat de dader was overleden, werd het onderzoek voortgezet. Strafrechtelijk had dat geen zin, maar ik kan me voorstellen dat het voor de nabestaanden een erkenning van hun leed was. De dood van hun geliefden werd serieus genomen.

Enige dagen later vond de herdenkingsplechtigheid plaats, onder massale belangstelling van de media. De koningin was eveneens aanwezig. Ook dit blijk van medeleven zal de nabestaanden waarschijnlijk gesterkt hebben.

Enige dagen vóór Koninginnedag vond een andere herdenkingsplechtigheid plaats – Workers Memorial Day. Workers Memorial Day is een jaarlijkse gedenkdag voor werknemers die voortijdig zijn overleden als gevolg van slechte arbeidsomstandigheden – wereldwijd ruim twee miljoen per jaar. In Nederland gaat het om meer dan 2600 doden per jaar. Elke dag acht. Elke dag weer.

De koningin was er niet bij dit jaar. Nederland rouwde niet massaal. De pers was slechts mondjesmaat toegestroomd. Er werden geen 250 rechercheurs opgetrommeld om diepgaand onderzoek te verrichten – terwijl dat in strafrechtelijke zin misschien best wel eens zinvol zou kunnen zijn. Die doden vallen namelijk niet als gevolg van een ongrijpbaar noodlot. Zoals het motto van Workers Memorial Day luidt: “Zij sterven niet als gevolg van mysterieuze aandoeningen of tragische ‘ongevallen’. Zij overlijden omdat een werkgever heeft besloten dat hun veiligheid gewoon geen prioriteit heeft”. In veel gevallen van werkgerelateerde sterfte, zo durf ik te beweren, is sprake van “dood door schuld”. Die dood zou, ook voor de nabestaanden, serieus genomen worden als art. 307 van het Wetboek van Strafrecht veel vaker ingezet zou worden.

De recherche – in casu de Arbeidsinspectie – komt voor de meeste van die doden echter niet langs. Dat kan ook niet, want de Arbeidsinspectie is zwaar onderbezet. Dat heeft deels te maken met politieke keuzes. Om het motto van WMD te parafraseren: “zij overlijden omdat de politiek heeft besloten dat hun veiligheid gewoon geen prioriteit heeft”.

Maar ook bìnnen de Arbeidsinspectie liggen de prioriteiten niet waar ze moeten liggen. Het accent ligt zwaar op dodelijke ongevallen. Die zijn echter slechts het topje van de ijsberg – minder dan 5% van alle werkgerelateerde sterfte. De vele honderden gevallen van kanker door blootstelling aan gevaarlijke stoffen krijgen veel minder aandacht, evenmin als de sterfte door werkgerelateerde longaandoeningen of infectieziekten. Terwijl ongevallen relatief eenvoudig te onderzoeken zijn, vergt het opsporen van de oorzaken van beroepsziekten bovendien grondig recherchewerk (bijvoorbeeld doordat de oorzaak soms in het verre verleden ligt). Voor medisch rechercheren krijgt de Arbeidsinspectie echter geen tijd.

Daarnaast kan die geringe aandacht komen doordat beroepsziekten, in tegenstelling tot ongevallen, niet moeten worden gemeld aan de inspectie – zelfs de fatale niet. Een merkwaardige weeffout in de wet. Bij beroepsziekten is immers per definitie sprake van overtreding van de Arbowet, en dus reden voor ingrijpen. Wellicht moet in het Wetboek van Strafvordering (i.c. artikel 160) opgenomen worden dat bedrijfsartsen die bekend zijn met een fataal afgelopen beroepsziekte verplicht zijn aangifte te doen.

De belangrijkste oorzaak is echter, vrees ik, dat het lijden van beroepszieken geen spectaculaire plaatjes oplevert. Een arbeidsongeval haalt nog wel eens de krant, het langdurig ziekbed van de kankerpatiënt niet. Dergelijk sterven is onzichtbaar. Maar daarmee is dat lijden niet minder erg voor de nabestaanden. De dood van hun geliefden zou serieus genomen worden, wanneer de Arbeidsinspectie meer armslag zou krijgen om beroepsziekten grondig te rechercheren.

Over de auteur:

Jan Popma is verbonden aan de UvA als senior onderzoeker op het terrein van jan(nieuwe) risico´s, regulering en sociale dialoog.

Advertenties

Een gedachte over “Onzichtbaar sterven

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s