Zelfstandigen en arbeidsongeschiktheid: is er een ‘paarse’ oplossing denkbaar?

Door: Mies Westerveld (UvA)

Hoera, er is weer frictie in de polder! Als we het Financieel Dagblad mogen geloven staan VVD en PvdA ‘lijnrecht tegenover elkaar’ over de vraag hoe om te gaan met kleine zelfstandigen (zie hier). De PvdA wil een verplichte collectieve verzekering tegen arbeidsongeschiktheid, de VVD is hier mordicus tegen. Zzp-ers hebben volgens de VVD helemaal geen behoefte aan verplichte verzekeringen!

Zou het? Ik denk dat de waarheid in het midden ligt. De VVD heeft een punt dat het overgrote deel van de zzp’ers heeft gekozen voor zelfstandig ondernemerschap en rillingen krijgt als ze denken aan de WAZ (Wet Arbeidsongeschiktheidsverzekering Zelfstandigen) die in 2004 is afgeschaft. Maar de PvdA heeft ook gelijk wanneer ze het feit dat een steeds groter deel van de werkende bevolking onverzekerd is tegen langdurige arbeidsongeschiktheid als een maatschappelijk probleem bestempelt waar de overheid – misschien – iets aan zou moeten doen. De sleutel tot dit ‘misschien’ zit in de term marktfalen: verzekeraars zijn commerciële ondernemingen en houden zogeheten slechte risico’s dus liever buiten de deur.

Ook de stelling dBusinessman with lifebuoyat zzp’ers geen behoefte hebben aan een verplichte verzekering behoeft nuancering. Uit onderzoek blijkt dat zelfstandigen niet zitten te wachten op een (verplichte) verzekering tegen kortdurende ziekte of werkloosheid, maar dat ze het niet verzekerd zijn tegen grote risico’s zoals hoge ziektekosten en langdurige arbeidsongeschiktheid wel als problematisch ervaren. Anderzijds geldt die stelling voor wat betreft arbeidsongeschiktheid niet voor alle zelfstandigen. Onder zzp’ers bevindt zich ook een segment hobby- of parttime zelfstandigen die het runnen van een eigen bedrijf erbij doen en voor wie het structureel wegvallen van de hieruit voortkomende inkomsten niet zo’n probleem is. Dit verklaart mede het vrij hoge percentage (50%!) van alle zzp’ers die niet verzekerd is. Maar ook als we die categorie buiten beschouwing laten, resteert er een flinke groep die zich niet verzekerd heeft omdat dit voor hen geen optie is: te duur, omdat de markt hen niet als verzekerde toelaat of omdat de verzekering die ze nog wel kunnen kopen de risico’s die ze verzekerd zouden willen zien niet afdekt. Op de website van MKB Budgetverzekering staat hier het volgende over: “Als een verzekeraar ook maar het geringste vermoeden heeft dat u iets mankeert of het risico loopt iets te gaan mankeren, krijgt u voor de betreffende aandoening een uitsluiting. Iemand die tabletten tegen hoge bloeddruk slikt, krijgt vrijwel altijd een uitsluiting voor alle hart- en vaatziekten. Iemand die diabetes heeft wordt voor vrijwel alles uitgesloten.” (zie hier).

Met die vaststelling zijn we aangelopen tegen de grenzen van wat de markt vermag en het zou me niet verbazen als ook een op ondernemers gerichte partij als de VVD dit als knelpunt zal erkennen. Is er dan een middenweg denkbaar tussen ‘doodknuffelen’ en ‘wegkijken’? Ik meen van wel. Liever dan in een pavlov-reactie terug te grijpen naar het beproefde model van de sociale werknemersverzekering zou ik willen pleiten voor een maatwerk-variant voor kleine zelfstandigen, zzp’ers en ondernemers met één of een paar man personeel. Dat kan het model van de Zorgverzekeringswet zijn (een verzekeringsplicht bij een verzekeraar naar keuze die zich daarbij ook aan zekere spelregels heeft te houden) of een op de leest van zelfstandige arbeid geschoeide v publieke verzekering met een opt out mogelijkheid. De precieze uitwerking vergt meer tekst dan ik in een blog kwijt kan en wat mij betreft ook nog meer doordenking. Maar het lijkt me zonder meer de moeite waard dit concept verder uit te werken, in nauw overleg met degenen die het aangaat. Want als de geschiedenis van de sociale verzekeringen ons iets heeft geleerd is het wel dat sociale verzekeringen die tot stand zijn gekomen in goed overleg met degenen voor wie ze bedoeld zijn en die er ook voor moeten betalen, de beste kans hebben om de tand des tijds te doorstaan.

Over de auteur:mieswesterveld

Mies Westerveld is hoogleraar sociaal verzekeringsrecht aan de UvA en wijdde haar inaugurale rede in 2011 aan de zzp’ er, “het stiefkind van het arbeidsrecht”.

Advertenties

Een gedachte over “Zelfstandigen en arbeidsongeschiktheid: is er een ‘paarse’ oplossing denkbaar?

  1. Wat zou het voordeel zijn van een publieke verzekering met opt out boven de huidige situatie van vrijwillig particulier verzekeringsaanbod? Publiek = via de overheid en dat voegt hooguit bureaucratie toe, opt out = verplichting tenzij. Lijkt mij in beide gevallen een achteruitgang…

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s